सोनिया गांधी यांच्या ‘बिलॉन्गिंग: ए जर्नी ऑफ लव्ह’ या पुस्तकामुळे २००४ मधील सत्तास्थापनेच्या घडामोडी पुन्हा चर्चेत आल्या आहेत. या पुस्तकात त्यांनी पंतप्रधानपद का नाकारले, राहुल आणि प्रियंका गांधी यांची त्यावर काय प्रतिक्रिया होती आणि मनमोहन सिंग यांची निवड कशी झाली, याबद्दल खुलासा केला आहे.
२००४ मध्ये मनमोहन सिंग पंतप्रधान झाले आणि देशाच्या राजकीय समीकरणांमध्ये बदल झाला. सोनिया गांधी काँग्रेसचे नेतृत्व करत होत्या. अनेक काँग्रेस कार्यकर्त्यांना त्या पंतप्रधान व्हाव्यात असे वाटत होते, तर निवडणुकीनंतर सत्तेबाहेर गेलेल्या भाजपचे अनेक नेते त्याला विरोध करत होते. त्यावेळी त्यांनी ‘अंतर्मनाचा आवाज’ म्हणून हे पद नाकारल्याचे सांगितले होते.
निवडणुकीआधीच घेतलेला निर्णय
पुस्तकात सोनिया गांधी यांनी लिहिले आहे की, २००४ च्या लोकसभा निवडणुकीच्या काही महिने आधीच त्यांनी आणि त्यांची मुले राहुल गांधी आणि प्रियंका गांधी वाड्रा यांनी ठरवले होते की, त्या कधीही पंतप्रधान होणार नाहीत. मुलांपैकी एकाने त्यांना थेट विचारले होते की, पक्ष जिंकला तर त्या हे पद स्वीकारतील का. त्यावर त्यांनी जवळपास रागाने ‘अजिबात नाही’ असे उत्तर दिले.
राहुल किंवा प्रियंका यांनाही त्या पंतप्रधान व्हाव्यात असे वाटत नव्हते. आजीची हत्या आणि वडिलांची निर्घृण हत्या या धक्क्यांतून ते गेले होते. त्यांच्या मनात त्या पदाचा संबंध वाढलेल्या धोक्याशी जोडला गेला होता. आपले मत पहिल्यांदाच स्पष्टपणे मांडल्यामुळे मुले हलकी झाली आणि त्यांनाही हलके वाटले, असे सोनिया गांधी यांनी लिहिले आहे.
जुलै २००३ मध्ये शिमला येथे झालेल्या काँग्रेसच्या बैठकीचाही उल्लेख पुस्तकात आहे. इतर पक्षांसोबतच्या आघाड्यांवरून पक्षात मतभेद होते. त्या चर्चेपासून स्वतःला बाहेर असल्याचे त्यांना वाटले. काय चर्चा सुरू आहे असे विचारल्यावर त्यांना सांगण्यात आले की, निवडणुकीत पक्षाचे नेतृत्व कोण करेल यावर चर्चा सुरू आहे. पक्षातील सहकाऱ्यांनी आपल्याला बाहेरची व्यक्ती मानल्याचे पाहून त्यांना आश्चर्य आणि दुःख वाटले. काँग्रेस अध्यक्षा म्हणून निवडणूक प्रचाराचे नेतृत्व आपणच करणार असल्याचे त्यांनी सांगितले.
निकालानंतरचा दबाव आणि मुलांची प्रतिक्रिया
त्यांच्या नेतृत्वाखाली काँग्रेसने २००४ मध्ये भाजपला मोठा धक्का दिला. भाजपप्रणित राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीचा पराभव अनेकांना धक्कादायक वाटला. तत्कालीन आघाडी सरकारने ‘इंडिया शायनिंग’ आणि ‘फील गुड’ या घोषणा दिल्या होत्या आणि लोकसभा निवडणूक सुमारे सहा महिने आधी घेण्यात आली होती. भाजपचा हा मोठा जुगार पूर्णपणे फसला. भाजपकडून सोनिया गांधी यांच्या परदेशी मूळाचा मुद्दा उपस्थित केला जात होता.
निकालानंतर सोनिया गांधी यांच्या मनात गोंधळ होता. दुसऱ्या दिवशी दुपारी त्यांच्या घरी आघाडीतील नेत्यांची बैठक ठरली होती. राजीव यांच्या परिषद कक्षात आघाडीतील नेत्यांनी त्यांना सहमत होण्याचा आग्रह केला. चर्चा संपताना त्यांनी धीर धरून आपले मत मांडले. नेते त्यांच्याभोवती गोळा झाले आणि ‘हे आम्ही मान्य करणार नाही’ असे म्हणू लागले. दबावाखाली त्यांनी हळू आवाजात ‘ठीक आहे’ असे म्हटले. नेत्यांनी त्यांचे अभिनंदन करायला सुरुवात केली आणि समाधानी होऊन निघून गेले.
राहुल गांधी यांनी रागाने विचारले की, त्या ‘हो’ म्हणाल्या का. त्या दबावाखाली असल्याचे सांगताच राहुल यांनी ‘तुमच्यावर दबाव होता, तर आमचे काय?’ असे विचारून रागाने निघून गेल्याचे पुस्तकात नमूद आहे. प्रियंका गांधी यांनी मात्र आईला सांगितले की, त्या नेहमीच याबाबत स्पष्ट होत्या, त्यामुळे दबावाखाली काहीही करू नये आणि ठरवलेले तेच करावे.
सत्ताकाळातील सत्ताविभागणीबद्दलही त्यांनी लिहिले आहे. मनमोहन सिंग सरकार चालवत होते आणि सोनिया गांधी काँग्रेसचे नेतृत्व करत होत्या. काँग्रेस संसदीय पक्षाच्या अध्यक्षा म्हणून त्यांना कधीही सरकारी फाइल दाखवण्यात आली नाही. पंतप्रधान कार्यालयातून फाइल मागवण्याचे आरोप ‘वाईट हेतूने केलेले आणि पूर्णपणे खोटे’ असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. माजी राष्ट्रपती प्रणब मुखर्जी यांनी २०१० मध्ये वरच्या पदावरील व्यक्ती बदलण्याचा सल्ला दिला होता. त्यांनी याचा अर्थ त्यांची पंतप्रधान होण्याची जुनी इच्छा असा लावला आणि हळूच विषय बदलला.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply