उच्च शिक्षणासाठी परदेशात जाण्याचा विचार करणाऱ्या भारतीय विद्यार्थ्यांचा कल आता बदलू लागला आहे. शिक्षणाचा वाढता खर्च, व्हिसा नियमांमधील बदल, अस्थिर भू-राजकीय परिस्थिती आणि विदेशी विद्यापीठांचे भारतातील आगमन, यांमुळे देशाबाहेर जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या सातत्याने कमी होत आहे. अनेक विद्यार्थी आता देशातील उच्च शिक्षणाच्या पर्यायांना प्राधान्य देऊ लागले आहेत.
आकडेवारी काय सांगते
केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने संसदेत सादर केलेल्या माहितीनुसार, उच्च शिक्षणासाठी विदेशात जाणाऱ्या भारतीय विद्यार्थ्यांची संख्या सन २०२३ मध्ये ९.०८ लाख होती. २०२४ मध्ये हा आकडा ७.७० लाखांवर आला, तर २०२५ मध्ये यात आणखी घट होऊन तो ६.२६ लाखांपर्यंत पोहोचला. अवघ्या दोन वर्षांत विदेशात जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या जवळपास २.८२ लाखांनी घटली आहे.
याबाबत राज्याचे उच्च शिक्षण संचालक डॉ. शैलेंद्र देवळाणकर यांनी अनेक देशांनी नियमात केलेल्या बदलांकडे लक्ष वेधले. अनेक देशांमध्ये भारतीय विद्यार्थ्यांना शिक्षण झाल्यानंतर नोकरीच्या बाबतीत अडथळे येत आहेत. कॅनडा, ब्रिटन, ऑस्ट्रेलिया यांसारख्या देशांनीही स्थलांतर आणि विद्यार्थी व्हिसाचे नियम कठोर केले आहेत. शिक्षणानंतर काम करण्याची परवानगी देणाऱ्या योजनांवर मर्यादा येत आहेत. त्याचा परिणाम भारतीय विद्यार्थ्यांच्या संख्येवर झाल्याचे ते म्हणाले.
विदेशात शिक्षण घेण्याचा विचार केलेल्या ४८ टक्के विद्यार्थ्यांचा मागील वर्षभरात देशाबाहेर जाण्याबाबतचा कल कमी झाल्याचे एका अहवालातून समोर आले आहे. उच्च शिक्षणासाठी विदेशात जाण्याच्या टप्प्यावर असलेल्या ६९ टक्के विद्यार्थ्यांनी व्हिसासंबंधी अनिश्चितता टाळण्यासाठी भारतातील आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रमांना पसंती दिली आहे. पश्चिम आशियातील अस्थिर परिस्थितीने या चिंतेत आणखी भर घातली आहे. त्यामुळे पालक आणि विद्यार्थी विदेशातील शिक्षणाच्या निर्णयाचा फेरविचार करत आहेत.
भारतातच आंतरराष्ट्रीय शिक्षण
विदेशातील विद्यापीठांचे भारतातील आगमन, आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रमांची उपलब्धता आणि देशातील उच्च शिक्षण संस्थांचा विस्तार, यामुळे विद्यार्थ्यांना विदेशात न जाता जागतिक दर्जाच्या शिक्षणाची संधी मिळू लागली आहे. त्यामुळे विदेशात जाण्याचा खर्च, निवास आणि सुरक्षिततेची चिंता टाळून भारतातच शिक्षण घेण्याचा पर्याय अधिक व्यवहार्य ठरत असल्याचे डॉ. देवळाणकर यांनी सांगितले. आयआयटी, आयआयएम, आयआयएस यांसारख्या संस्थांनी जागतिक स्तरावर अव्वल ५००, अव्वल १०० रँकिंगमध्ये झेप घेतल्याचा परिणामही या आकडेवारीवर दिसत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
या बदलामुळे विद्यार्थी निवास व्यवस्थेचे महत्त्वही वाढले आहे. सुरक्षित, आरामदायी आणि आधुनिक सुविधांनी युक्त निवासस्थान, अभ्यासासाठी स्वतंत्र जागा, सामाजिक संवाद आणि आरोग्यदायी वातावरण यांची मागणी वाढत आहे. भारतातील उच्च शिक्षण क्षेत्राला मिळणाऱ्या या नव्या संधीमुळे विद्यार्थी निवास व्यवस्थेच्या क्षेत्रातही आधुनिक सुविधांचा विस्तार होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply