नंदुरबारमध्ये झालेल्या जिल्हा नांदी साहित्य संमेलनाच्या उद्घाटन सोहळ्यात आदिवासी समाजाच्या बोलीभाषा आणि लोकसंस्कृतीचा वारसा लिखित स्वरूपात जतन करण्याची गरज व्यक्त करण्यात आली. पद्मश्री चैत्राम पवार यांनी या सोहळ्यात प्रमुख प्रतिपादन केले, तर प्राचार्य डॉ. माहेश्वरी गावित अध्यक्षस्थानी होत्या.
आदिवासी समाजातील लोकगीते, तोंडी परंपरा, डोंगरदेवाची उपासना आणि निसर्गाशी निगडित ज्ञान आजही मुख्यतः तोंडी स्वरूपात जिवंत आहे. हा ठेवा लिहून ठेवला नाही तर पुढच्या पिढ्यांना आपल्या अस्तित्वाची आणि अस्मितेची ओळख हरवण्याची भीती आहे, असे पवार म्हणाले. त्यामुळे लोकसंस्कृतीचे पद्धतशीर दस्तऐवजीकरण करण्याची आवश्यकता त्यांनी मांडली.
मौखिक परंपरा ही लोकसाहित्याची शक्ती
पवार यांनी सांगितले की, जनजाती समाजाचा निसर्गाशी जोडलेला सांस्कृतिक वारसा आणि अनेक परंपरा मौखिक स्वरूपात आहेत. पारंपरिक ज्ञानाचा ठेवा दस्तऐवजीकरण करून जतन केला पाहिजे. आदिवासी समाजातील क्रांतिकारक आणि समाजासाठी योगदान देणाऱ्या व्यक्तिमत्त्वांना पुढे आणण्यासाठी साहित्यिकांनी चिंतन करावे, असेही ते म्हणाले.
संमेलनाध्यक्ष डॉ. गावित म्हणाल्या की, मौखिक परंपरा ही लोकसाहित्याची महत्त्वाची शक्ती आहे. लोकविज्ञान, लोकज्योतिष आणि लोकजीवनातील विविध पैलूंचा अभ्यास होणे आवश्यक आहे. वि. का. राजवाडे यांच्यासह काही साहित्यिकांनी लोकसाहित्याचा आधार घेऊन इतिहासलेखन केले, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले. नजूबाई गावित या जगातील पहिल्या आदिवासी महिला कादंबरीकार म्हणून ओळखल्या जातात; त्यांच्या आत्मचरित्रातील अनुभवांमधून आदिवासी जीवन, निसर्ग आणि सांस्कृतिक वास्तवाचे दर्शन घडते.
बोलीभाषांवर सविस्तर चर्चा
प्रदीप निफाडकर यांनी नंदुरबारमध्ये महाराष्ट्र साहित्य परिषदेची चळवळ अधिक व्यापक व्हावी, यासाठी सामूहिक प्रयत्नांची गरज असल्याचे सांगितले. निंबाजीराव बागूल म्हणाले की, अहिराणी भाषा नष्ट व्हायला नको; या भाषेतील कवितेमध्ये यमक नसले तरी गोडवा असतो.
प्रा. डॉ. माधव कदम यांनी अहिराणी साहित्यावर विवेचन करताना बोली भाषा जगली तरच माणूस जगेल, असे सांगितले. प्रा. सविता पटेल म्हणाल्या की, खानदेशात गुर्जर समाज मोठ्या संख्येत राहतो आणि गुजरी बोलीभाषेतून लोकसाहित्य निर्माण व्हावे. प्रा. टी. एन. पाडवी यांनी आदिवासींच्या विविध भाषांवर प्रकाश टाकला; भिली, कोकणी आणि मावची भाषेचे संकलन कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाच्या मदतीने केले जात असल्याचे त्यांनी सांगितले. श्रावण चव्हाण व करणसिंग चव्हाण यांनी बंजारा समाजाची वेषभूषा आणि भाषा यावर विवेचन केले, तर अविनाश कोकणी यांनी डोंगऱ्यादेवावर व्याख्यान देत नृत्यही सादर केले.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply