पावसाळा संपून पंधरा दिवस उलटले असतानाच खानदेशातील पाण्याची स्थिती चिंताजनक झाली आहे. या भागातील अनेक मध्यम आणि लहान प्रकल्प यंदा पूर्णपणे भरलेच नाहीत. केवळ काही प्रकल्पांतच पाणी मुबलक आहे. गेल्या दोन महिन्यांपासून उष्णता आणि पाण्याचा उपसा सुरू असल्याने साठा सातत्याने कमी होत आहे.
मोठ्या प्रकल्पांत ६१ टक्के, तलावांत ३० टक्के पाणी
मोठ्या प्रकल्पांत सध्या सुमारे ६१ टक्के पाणीसाठा आहे, तर तलाव आणि लहान प्रकल्पांतील एकूण साठा ३० टक्क्यांवर आला आहे. गेल्या हंगामात नोव्हेंबर महिन्यात प्रकल्पांतील एकूण साठा ८५ टक्क्यांवर होता. त्यामुळे यंदा साठ्यात मोठी घट झाल्याचे स्पष्ट होत आहे. जळगाव जिल्ह्यातील पाचोरा तालुक्यातील अग्नावती, हिवरा, पारोळ्यातील बोरी, चाळीसगावातील मन्याड आणि एरंडोलातील अंजनी या मध्यम व लहान प्रकल्पांत पाणी मुबलक आहे. मात्र, या भागातील लहान तलाव कोरडे पडले आहेत.
नद्यांचा प्रवाह सप्टेंबरपासूनच बंद
गिरणा, तापी, पांझरा, गोमाई, उदय आणि वाघूर या नद्यांत सप्टेंबर महिन्यापासूनच पाण्याचा प्रवाह बंद झाला आहे. तापी नदीचा प्रवाह यंदा ऑक्टोबरमध्येच थांबला. गेल्या वर्षी आणि त्याआधी या नद्या डिसेंबर महिन्यातही वाहत होत्या. २०२३ च्या पावसाळ्यात गिरणा नदीला काही दिवस प्रवाही पाणी आले होते.
गिरणा धरणात यंदा शंभर टक्के पाणीसाठा असून त्याची साठवण क्षमता १८ टीएमसी आहे. तरीही त्यातून पाणीवापर सुरूच आहे. यंदा या धरणातून रब्बी हंगामासाठी फक्त एकच आवर्तन दिले जाणार आहे, तर बिगर सिंचनासाठी तीन आवर्तने दिली जातील. पाचोऱ्यातील हिवरा, अग्नावती आणि बहुळा प्रकल्पांतही साठा कमी झाला आहे. जामनेरातील तोंडापूर प्रकल्पात पाणी कमी आहे. धुळ्यातील साक्री तालुक्यातील बुराई प्रकल्प भरलाच नाही. अमरावती, मालनगाव, पांझरा आणि सोनवद या प्रकल्पांत पाणी मुबलक असले तरी पांझरा आणि अनेर नद्या कोरड्या झाल्या आहेत. अनेर प्रकल्पातून रब्बीला तीन आवर्तने दिली जाणार आहेत. सातपुडा पर्वताच्या पायथ्याशी असलेल्या नंदुरबार जिल्ह्यातील शहादा तालुक्यातील सुसरी, चिरडे आणि दरा या लहान प्रकल्पांतही पाणी अल्प आहे. तर धुळे जिल्ह्यातील शिरपुरातील अनेर, जळगाव जिल्ह्यातील चोपड्यातील गूळ, यावलमधील मोर, रावेरातील मंगरूळ, अभोडा आणि यावलमधील सुकी या प्रकल्पांत शंभर टक्के साठा होता.
पाणीसाठ्यातील ही घट आणि नद्या कोरड्या पडल्याने पश्चिम भागात पुढील काळात पाण्याची अडचण वाढण्याची शक्यता आहे. रब्बी हंगामासाठी पाण्याचे नियोजन करताना प्रशासनासमोर मर्यादित साठ्याचे आव्हान उभे राहणार आहे.
Leave a Reply