दिवाळीचा सण संपून काही दिवस उलटले तरी अनेक भागांत रात्री उशिरापर्यंत फटाके फोडले जात असल्याच्या तक्रारी येत आहेत. मध्यरात्री होणाऱ्या मोठ्या आवाजामुळे वृद्ध, लहान मुले आणि आजारी व्यक्तींची झोप मोडते, तर ध्वनी आणि वायू प्रदूषणाची पातळीही धोकादायक पातळी गाठते. शेजारी किंवा परिसरातील लोक रात्री उशिरा फटाके फोडत असतील, तर त्याविरोधात कायदेशीर तक्रार करण्याचा अधिकार प्रत्येक नागरिकाला आहे.
रात्री १० ते सकाळी ६ फटाक्यांवर बंदी
सर्वोच्च न्यायालय आणि राष्ट्रीय हरित न्यायाधिकरणाने ध्वनी व वायू प्रदूषण आटोक्यात ठेवण्यासाठी स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे दिली आहेत. त्यानुसार रात्री १० ते सकाळी ६ या वेळेत मोठ्या आवाजाचे फटाके फोडण्यास सक्त मनाई आहे आणि असे करणे बेकायदेशीर ठरते. ठरलेल्या वेळेनंतर फटाके फोडणाऱ्यांवर पोलीस आणि पर्यावरण विभाग तुरुंगवास व दंडाची कारवाई करू शकतात.
तक्रार कुठे आणि कशी करावी
परिसरात रात्री उशिरापर्यंत फटाक्यांचा आवाज येत असेल, तर ११२ या आपत्कालीन पोलीस हेल्पलाइनवर लगेच संपर्क साधता येतो. जवळच्या पोलीस ठाण्यात फोन करून किंवा थेट ठाण्यात जाऊनही तक्रार नोंदवता येते. अनेक शहरांत जिल्हा प्रशासनाने विशेष नियंत्रण कक्षही उभे केले आहेत; गुरुग्राममध्ये ९२८९७ ९०९४८ हा नियंत्रण कक्ष क्रमांक देण्यात आला आहे. शेजाऱ्याशी थेट वाद नको असेल, तर पोलिसांना आपली ओळख गोपनीय ठेवण्याची विनंती करता येते.
ध्वनी प्रदूषण सिद्ध करण्यासाठी केवळ प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि प्रशासनाने प्रमाणित केलेली अधिकृत ध्वनी मापक यंत्रेच वापरली जातात. मोबाईल अॅपने मोजलेली ध्वनी पातळी न्यायालयात अधिकृत पुरावा मानली जात नाही. मात्र नागरिक सुरक्षित ठिकाणाहून घटनेचा छोटा व्हिडिओ किंवा ऑडिओ रेकॉर्ड करू शकतात. तक्रारीला ठोस आधार मिळावा म्हणून रेकॉर्डिंगची तारीख, वेळ आणि अचूक ठिकाण जपून ठेवावे.
नियम मोडल्यास काय शिक्षा
कारवाई गुन्ह्याच्या गंभीरतेवर आणि संबंधित राज्याच्या पर्यावरण कायद्यांवर अवलंबून असते. दिल्ली-एनसीआरसारख्या संवेदनशील भागात प्रतिबंधित फटाके जाळणे किंवा खरेदी करणे हा सहा महिन्यांपर्यंत तुरुंगवास आणि २०० रुपयांपर्यंत दंडास पात्र गुन्हा आहे. परवान्याशिवाय बेकायदेशीर फटाके विकणे किंवा साठवणे यासाठी तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि ५००० रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो. फटाक्यांमुळे गंभीर अपघात किंवा स्फोट झाला, तर इतर कठोर फौजदारी आरोपही लावले जाऊ शकतात.
तक्रार देताना घटनेचे नेमके ठिकाण, जवळची एखादी ओळखीची जागा, आवाज सुरू होण्याची वेळ आणि तो किती वेळ सुरू होता, हे स्पष्टपणे सांगावे. ज्या अधिकाऱ्याला किंवा नियंत्रण कक्षाला फोन केला, त्यांचा तक्रार क्रमांकही नोंदवून ठेवावा. रेकॉर्डिंगसाठी कधीही खाजगी मालमत्तेत प्रवेश करू नये आणि फटाका पेटवणाऱ्या व्यक्तीशी वाद घालू नये किंवा हल्ला करू नये. तक्रारीचा उद्देश प्रशासनाला अचूक माहिती देणे हाच आहे; कायदा हातात घेणे हा नाही.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply