दिवाळी म्हटली की डोळ्यांसमोर पणत्यांची रोषणाई, रांगोळी, फराळाचा सुगंध आणि नातेवाईकांच्या भेटीगाठी येतात. मात्र, साहित्यिकांसाठी दिवाळीचा आनंद केवळ सणापुरता मर्यादित नसून त्याला साहित्य, संस्कृती आणि सामाजिक जाणिवांचीही जोड असते. दिवाळी अंकांचे वाचन, साहित्याचा फराळ, कुटुंबासोबतचा वेळ, गरजूंना मदत आणि बदलत्या काळातील सण साजरा करण्याच्या नव्या पद्धती अशा विविध पैलूंमधून साहित्यिकांनी दिवाळीचा अर्थ उलगडला आहे. त्यांच्या मते, दिवाळीचा खरा आनंद स्वतःपुरता मर्यादित न ठेवता इतरांपर्यंत पोहोचविण्यात आहे.
साहित्यिकांसाठी दिवाळी म्हणजे साहित्य महोत्सव
साहित्यिक चंद्रलेखा बेलसरे यांच्या मते, दिवाळी हा साहित्यिकांसाठी केवळ दीपोत्सव नसून साहित्य महोत्सव असतो. दिवाळी अंकांची तयारी जून महिन्यापासून सुरू होते आणि दसऱ्यापर्यंत अंकांचे काम पूर्ण करून ते वाचकांपर्यंत पोहोचविण्याची लगबग असते. नातेवाईक आणि मित्रमंडळींना फराळासोबत दिवाळी अंकांचा साहित्य फराळ भेट देण्याची परंपराही त्या जपतात. कथा, कविता, सामाजिक, राजकीय आणि शैक्षणिक विषयांनी समृद्ध असलेल्या दिवाळी अंकांचे वाचन ही वाचकांसाठी पर्वणी असते. त्याचबरोबर गावाकडील शेतमजूर, गरजू कुटुंबे आणि त्यांच्या मुलांना कपडे, फराळ आणि खाऊ देऊन त्यांच्या चेहऱ्यावर आनंद फुलविण्याचा त्या प्रयत्न करतात. फटाक्यांवर खर्च करण्यापेक्षा तो पैसा गरजूंच्या मदतीसाठी वापरण्यात अधिक समाधान असल्याचे त्या सांगतात.
भेटीगाठी आणि आपलेपणा जपण्याचा संदेश
मिलिंद जोशी यांच्या मते, संवादाची माध्यमे आणि सोशल मीडियाचा वापर वाढल्यामुळे प्रत्यक्ष भेटीगाठी कमी झाल्या आहेत. त्यामुळे सणांच्या निमित्ताने एकमेकांच्या घरी जाणे, गप्पा मारणे आणि आनंद वाटून घेणे ही परंपरा पुन्हा जपण्याची गरज आहे. ते एक वर्ष दिवाळीत पर्यटनासाठी बाहेर जातात, तर दुसऱ्या वर्षी घरी राहून कुटुंबासोबत दिवाळी साजरी करतात. पर्यटनापेक्षा घरात फराळ बनवणे, सजावट आणि सणाच्या तयारीत सहभागी होणे त्यांना अधिक आवडते. पुण्यात दिवाळी पहाट, दिवाळी दुपार आणि दिवाळी संध्याकाळ अशा सांस्कृतिक कार्यक्रमांच्या नव्या संकल्पना रुजत आहेत. बदलत्या काळातील या गोष्टी स्वीकारताना जुन्या परंपरांमधील आपलेपणा आणि प्रत्यक्ष भेटींची ऊब जपली पाहिजे, असा संदेश ते देतात.
माणुसकी आणि संवेदनशीलतेचा दृष्टिकोन
साहित्यिक शैफाली वैद्य दिवाळीकडे माणुसकी आणि संवेदनशीलतेच्या दृष्टिकोनातून पाहतात. नोकरी किंवा शिक्षणासाठी कुटुंबापासून दूर राहणाऱ्या व्यक्तींना दिवाळीत एकटेपणाची जाणीव अधिक तीव्रतेने होते. मुंबईत करिअरच्या सुरुवातीच्या काळात एकटेपणाचा अनुभव घेतल्यामुळे अशा व्यक्तींना सणाच्या आनंदात सहभागी करून घेण्याचे महत्त्व त्यांना जाणवते. एकटे राहणारे ज्येष्ठ, कामानिमित्त घरापासून दूर असलेले तरुण आणि सणासुदीतही काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना वेळ, आपुलकी आणि छोटीशी भेट द्यावी, असे त्या सांगतात. महागड्या भेटवस्तूंपेक्षा एकमेकांसोबत घालवलेले क्षण अधिक महत्त्वाचे आहेत. ज्येष्ठांच्या आठवणी ऐकणे, मुलांना पारंपरिक खेळ आणि पुस्तके देणे, स्थानिक कारागिरांच्या वस्तू भेट देणे तसेच घरकाम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना बोनस आणि सुट्टी देणे यातूनही दिवाळीचा आनंद वाढवता येतो. साहित्यिकांच्या या वेगवेगळ्या विचारांतून दिवाळीचे अनेक अर्थ समोर येतात. कुणासाठी ती साहित्याची पर्वणी आहे, कुणासाठी नाती जोडण्याची संधी, तर कुणासाठी गरजूंच्या आयुष्यात आनंदाचा दिवा लावण्याचे निमित्त. मात्र, या सर्व विचारांचा समान धागा म्हणजे सण साजरा करताना माणुसकी, आपलेपणा आणि सामाजिक जबाबदारी जपणे हाच आहे.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply