निसर्गातील प्रत्येक सजीवाची जगण्याची पद्धत वेगळी असते. अगदी लहान आकाराच्या कीटकांमध्येही नियोजन, कौशल्य आणि पुढच्या पिढीच्या सुरक्षिततेसाठीची धडपड दिसून येते. चिखलाचा वापर करून मडक्यासारखे सुबक घरटे बांधणारी कुंभारीण माशी सध्या वंशवृद्धीसाठी सक्रिय झाली आहे. तावशी परिसरात तिची ही हालचाल पाहायला मिळत आहे.
चिखलाचे गोळे जोडून मडक्यासारखे घरटे
कुंभारीण माशीला इंग्रजीत मड डॉबर किंवा पॉटर वास्प असे म्हणतात. काही जातींच्या माद्या ओलसर मातीचे छोटे गोळे गोळा करून आणतात आणि त्यांपासून मडक्याच्या आकाराचे घरटे तयार करतात. घरट्याच्या या खास रचनेमुळेच तिला कुंभारीण माशी हे नाव मिळाले आहे. बांधकामासाठी ती ओलसर माती किंवा चिखल वापरते. चिखलाचे छोटे छोटे गोळे एकमेकांना जोडत ती घरट्याला मडक्याचा आकार देते. घरट्यात अंडी घातल्यानंतर अळीच्या वाढीसाठी अन्नाची सोय केली जाते. काही जातींच्या माद्या घरट्यात लहान कीटक किंवा कोळी ठेवतात. अळी त्यावर जगून वाढते. त्यानंतर घरट्याचे प्रवेशद्वार बंद केले जाते, जेणेकरून अळीची वाढ सुरक्षितपणे होऊ शकेल.
अंड्यापासून प्रौढ माशीपर्यंतचा प्रवास
कुंभारीण माशीच्या जीवनचक्रात अंडी, अळी, कोश आणि प्रौढ अशा चार अवस्था असतात. अंड्यातून बाहेर आलेली अळी घरट्यात ठेवलेल्या अन्नावर वाढते. पूर्ण वाढ झाल्यावर ती कोशावस्थेत जाते. या टप्प्यात तिच्या शरीरात बदल होतात आणि पंख, पाय व इतर अवयव तयार होतात. त्यानंतर पूर्ण वाढ झालेली माशी घरट्यातून बाहेर पडते. पुढच्या पिढीसाठी मादीने आधीच केलेली ही तयारी निसर्गातील जीवनसंघर्षाची जाणीव करून देते.
निरीक्षण आणि संवर्धन गरजेचे
आकाराने लहान असले तरी प्रत्येक कीटक परिसंस्थेचा महत्त्वाचा भाग असतो. त्यामुळे अशा कीटकांचे निरीक्षण करताना त्यांच्या घरट्यांना इजा होणार नाही, याची काळजी घ्यायला हवी. निसर्गातील जैवविविधतेचे महत्त्व लक्षात घेऊन तिचे जतन करणे गरजेचे आहे. प्राणिशास्त्र अभ्यासक डॉ. अरविंद कुंभार यांच्या मते, निसर्गात चकित करणाऱ्या अनेक घटना घडत असतात. त्यांचे बारकाईने निरीक्षण केल्यावर आपण विचारात पडतो. अशा घटनांकडे लक्ष देऊन निसर्गाशी समरस होणे आणि त्याचे संवर्धन करणे आवश्यक आहे. मुलांना निसर्गाची ओळख करून देऊन त्यांच्यात निसर्गाविषयी जागरूकता निर्माण करायला हवी, असेही त्यांनी सांगितले.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply