बंदरावर उभी असलेली प्रचंड जहाजे पाहताना एक गोष्ट हमखास लक्षात येते. जहाजाचा वरचा भाग पांढरा, काळा, पिवळा किंवा इतर कोणत्याही रंगाचा असला, तरी पाण्यात बुडालेला खालचा भाग नेहमी गडद लाल रंगाचा असतो. ही केवळ रंगसंगतीची निवड नाही, तर त्यामागे विज्ञान आणि सुरक्षेचा विचार आहे.
समुद्रातील जीव हाच खरा धोका
कोणतेही जहाज महिनोन्महिने खाऱ्या समुद्राच्या पाण्यातून प्रवास करते. या काळात पाण्यातील सूक्ष्म जीव, शेवाळ, शिंपले आणि समुद्री वनस्पती जहाजाच्या तळाला चिकटू लागतात. या प्रक्रियेला बायोफाऊलिंग असे म्हणतात. लाखोंच्या संख्येने हे जीव चिकटले की जहाजाचे वजन अनेक टनांनी वाढते.
तळावर जीवजंतू आणि प्रवाळांचा थर साचल्याने जहाजाचा गुळगुळीत पृष्ठभाग खडबडीत होतो. खडबडीत पृष्ठभाग पाणी कापताना अधिक घर्षण निर्माण करतो, त्यामुळे जहाजाचा वेग कमी होतो. नेहमीचा वेग टिकवण्यासाठी इंजिनाला जास्त शक्ती लावावी लागते आणि इंधनाचा खर्च वाढतो. महागड्या इंधनाच्या लाखो लिटरची बचत करण्याचे शिपिंग कंपन्यांचे गणित यामुळे बिघडते.
तांब्याचा लेप आणि लाल रंग
या समस्येवर उपाय म्हणून अँटी-फाऊलिंग पेंट तयार करण्यात आला. पूर्वी या लेपात तांब्याचा वापर केला जात असे. तांबे समुद्री जीव आणि प्रवाळांसाठी विषासारखे असते, त्यामुळे लेप असलेल्या ठिकाणी जीव चिकटत नाहीत आणि जहाजाचा तळ स्वच्छ राहतो. कॉपर ऑक्साईडचा नैसर्गिक रंग लाल असल्याने या लेपाचा रंग आपोआप लाल होतो.
आजच्या तंत्रज्ञानाने हा लेप निळा, काळा किंवा इतर कोणत्याही रंगात तयार करता येतो. तरीही लाल रंगाचा वापर सर्वाधिक होतो, कारण समुद्री जगतात लाल रंग ही जुनी आणि प्रसिद्ध परंपरा बनली आहे.
सुरक्षेसाठीही लाल रंग महत्त्वाचा
परंपरेशिवाय सुरक्षेचेही एक कारण आहे. प्रत्येक मालवाहू जहाजाच्या बाहेरील भागावर पांढऱ्या किंवा पिवळ्या रंगाने काही क्रमांक आणि एक खास रेषा आखलेली असते, तिला प्लिमसोल लाईन म्हणतात. ही रेषा जहाज सुरक्षितपणे किती माल वाहून नेऊ शकते आणि पाण्यात किती खोल बुडू शकते हे सांगते. गडद लाल पार्श्वभूमीवर पांढरी किंवा पिवळी चिन्हे स्वच्छ आणि दूरवरून दिसतात, त्यामुळे जहाज ओव्हरलोड झाले आहे की नाही हे बंदरातील कर्मचाऱ्यांना लगेच कळते.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply