तापी काठावरील मुक्ताईनगर-कोथळी: संत मुक्ताबाईंचे पावन क्षेत्र

जळगाव जिल्ह्यात तापी नदीच्या कुशीत वसलेले मुक्ताईनगर-कोथळी हे क्षेत्र केवळ वारकऱ्यांचे श्रद्धास्थान राहिलेले नाही. संत मुक्ताबाईंचा आध्यात्मिक वारसा, निसर्गसौंदर्य आणि विकसित होत असलेल्या सुविधा यामुळे ते आता एक प्रमुख आध्यात्मिक व निसर्गरम्य पर्यटन केंद्र म्हणून उदयास येत आहे.

संत मुक्ताबाईंचे अलौकिक कार्य

वारकरी संप्रदायात संत ज्ञानेश्वरादी चौघा भावंडांमध्ये आदिशक्ती संत मुक्ताबाईंचे स्थान अनन्यसाधारण आणि वंदनीय मानले जाते. ज्ञानेश्वर माऊलींनी स्वतःला झोपडीत कोंडून घेतले असताना मुक्ताबाईंनी करुणेने आणि तत्त्वज्ञानाने नटलेले ताटीचे अभंग रचले. १४०० वर्षांची तपश्चर्या आणि सिद्धींचा अहंकार असलेल्या चांगदेव महाराजांचा गर्वहरण करून त्यांना अद्वैत भक्तीची दीक्षा देण्याचे महान कार्यही त्यांनी केले.

तापी काठावरील अंतर्धान

आख्यायिकेनुसार वैशाख वद्य दशमीला तापी नदीच्या काठावर कोथळी येथे अचानक विजांचा कडकडाट झाला आणि प्रखर विजेच्या तेजात संत मुक्ताबाई तापी पात्रात अंतर्धान पावल्या. हेच पावन स्थळ आज मुक्ताईनगर-कोथळी म्हणून ओळखले जाते.

मंदिर, निसर्ग आणि प्रमुख सोहळे

कोथळी येथील मुक्ताई मंदिर नागर शैलीतील भव्य वास्तू असून चौकोनी खांबांचा सभामंडप आणि सुबक उरूशृंग शिखर पर्यटकांचे लक्ष वेधून घेतात. गर्भगृहातील मुक्ताबाईंची प्रसन्न संगमरवरी मूर्ती भक्तांना आत्मिक शांती देते. मंदिराच्या मागे पसरलेला हतनूर धरणाचा विस्तीर्ण जलसाठा आणि आजूबाजूची हिरवळ या क्षेत्राला निसर्गरम्य पर्यटनाचा दर्जा देतात. ३५० पेक्षा जास्त वर्षांची परंपरा असलेली संत मुक्ताई पालखी आषाढी वारीनिमित्त ज्येष्ठ शुद्ध चतुर्थीला पंढरपूरकडे प्रस्थान करते. मुक्ताईची पालखी पंढरपुरात प्रवेश केल्याशिवाय इतर संतांच्या मानाच्या पालख्या प्रवेश करत नाहीत, इतका मोठा अधिकार मुक्ताईला आहे. आषाढी पौर्णिमेला मानाचा महानैवेद्यही संत मुक्ताईकडून विठूरायाला अर्पण केला जातो. विजया एकादशी व महाशिवरात्री निमित्त चांगदेव-मुक्ताई गुरु-शिष्य भेटीचा मोठा यात्रोत्सव भरतो आणि त्यात लाखो भाविक दाखल होतात.

सोयी-सुविधा आणि कनेक्टिव्हिटी

मुंबई-नागपूर समृद्धी महामार्ग आणि राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ५३ मुळे हे क्षेत्र थेट जोडले गेले आहे. जवळच भुसावळ आणि जळगाव ही प्रमुख रेल्वे जंक्शन असून पूर्वेला मलकापूर आणि दक्षिणेला नाडगाव-बोदवड रेल्वे स्थानके आहेत. भाविकांसाठी प्रशस्त भक्तनिवास, ओवऱ्या, भोजन कक्ष, घाट परिसर विकास आणि माहिती केंद्र उभारण्यात आले आहेत.

स्रोत: मूळ बातमी