देवमोगऱ्याचे याहा मोगी देवस्थान: आदिवासी अस्मितेचे प्रतीक

आदिवासी समाजाचे कुलदैवत असलेले याहा मोगी मातेचे देवस्थान देवमोगरा येथे आहे. पिढ्यानपिढ्या जपलेल्या परंपरा, लोककला, खाद्यसंस्कृती आणि आदिवासी जीवनपद्धती यामुळे हे ठिकाण श्रद्धा आणि सांस्कृतिक अस्मितेचे जिवंत प्रतीक मानले जाते. धार्मिक पर्यटनासोबतच सांस्कृतिक पर्यटनस्थळ म्हणूनही देवमोगरा विकसित होण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे.

पूर्वी साध्या झोपडीत आणि नंतर कौलारू घरात असलेले हे मंदिर आता भव्य स्वरूपात उभे आहे. धुळे जिल्ह्याचे तत्कालीन शल्यचिकित्सक स्व. अमृतसिंग वसावे यांच्या पुढाकारातून हे परिवर्तन घडले. दरवर्षी महाराष्ट्र, गुजरात आणि मध्य प्रदेशातून लाखो भाविक येथे येतात. महाशिवरात्रीला येथे विशेष यात्रा भरते आणि आता वर्षभर भाविकांची गर्दी असते.

जागेचा वाद सुटला, सुविधा मात्र अपुऱ्या

देवस्थानची जमीन गुजरात वन विभागाच्या अधिकारात असल्याने सुविधांच्या बांधकामात अडचणी येत होत्या; ट्रस्ट आणि वन विभाग यांच्यात अनेक वर्षे न्यायालयीन लढा सुरू होता. लोकप्रतिनिधींच्या पुढाकाराने वन विभागाने ट्रस्टला काही हेक्टर जागा दिली आणि गुजरात सरकारने निधीही उपलब्ध करून दिला. त्यातून व्यापारी गाळे बांधले गेले, सुशोभीकरण आणि काँक्रिटीकरण झाले. मात्र भाविकांसाठी निवारा आणि मूलभूत सुविधा अजूनही अपुऱ्या आहेत.

विधानपरिषदेचे आमदार चंद्रकांत रघुवंशी यांनी भक्तनिवासासाठी १० कोटी रुपयांचा निधी मंजूर करून घेतल्याचे सांगितले आहे. आमदार आमश्या पाडवी यांच्यासह संबंधित मंत्र्यांशी चर्चा करून प्राधान्यक्रम देण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. महाराष्ट्रातून सर्वांत जास्त भाविक येथे जात असल्याने दोन्ही राज्यांतील लोकप्रतिनिधींनी एकत्र पुढाकार घेतल्यास भाविकांची गैरसोय दूर होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

निसर्ग पर्यटन आणि स्थानिक रोजगार

देवस्थान जंगलात असल्याने हिंस्र प्राणी आणि सर्पांचा वावर असतो, त्यामुळे सुरक्षेच्या उपाययोजना वाढवण्याची गरज आहे. प्रवेशमार्ग, वाहनतळ, पिण्याचे पाणी, स्वच्छतागृहे, विश्रांतीगृहे, प्रकाश व्यवस्था, दिशादर्शक फलक, आरोग्य व सुरक्षा सुविधा यांचे नियोजन आवश्यक मानले जाते.

देवमोगरा परिसरातील निसर्गसंपदा पर्यटनासाठी महत्त्वाची ठरू शकते. निसर्ग भ्रमंती मार्ग, स्थानिक वनस्पतींची माहिती, पर्यावरण शिक्षण केंद्र आणि स्थानिक युवकांना निसर्ग मार्गदर्शक म्हणून प्रशिक्षण यातून रोजगार निर्माण होऊ शकतो. महिला बचतगट आणि स्थानिक उद्योजकांच्या माध्यमातून पारंपरिक खाद्यपदार्थ, हस्तकला आणि बांबूच्या वस्तूंची विक्री, तसेच होम स्टे विकसित झाल्यास कुटुंबांना थेट उत्पन्न मिळेल. त्यामुळे ‘देवमोगरा सर्वंकष पर्यटन विकास प्रकल्प’ तयार करून शासन, प्रशासन आणि आदिवासी समाजाच्या सहभागातून अंमलबजावणी करण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे.

स्रोत: मूळ बातमी