निमगूळ येथील अहिंसा इन्स्टिट्यूटच्या ‘अविष्कार २०२६’ स्पर्धेत १२ विद्यार्थ्यांनी सहभाग नोंदवला होता. नाशिक येथील सपकाळ नॉलेज हब येथे झालेल्या अविष्कार २०२६ विभागीय स्तरावरील संशोधन स्पर्धेत अहिंसा इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीच्या बी. टेक. विभागातील शुद्ध विज्ञान श्रेणीत जयकुमार गोहिल याच्या ‘फायटो अलर्ट’ या तंत्रज्ञानाची विद्यापीठस्तरावर निवड झाली आहे.
वनस्पतींच्या आरोग्यातील बदल दृश्य स्वरूपात
वनस्पतींच्या आरोग्यात होणाऱ्या बदलांची लवकर दृश्य स्वरूपात जाणीव व्हावी यासाठी हे कमी खर्चाचे, कागदावर आधारित रंगबदल तंत्रज्ञान विकसित करण्यात आले आहे. यामध्ये अँथोसायनिन, कर्क्युमिन आणि या दोन्हींच्या मिश्रणाचा वापर करून तीन संवेदनशील विभाग तयार करण्यात आले आहेत. वनस्पतींच्या सभोवतालच्या हवेतील घटकांच्या संपर्कात आल्यावर या विभागांच्या रंगछटांमध्ये बदल दिसून येतो.
पारंपरिक इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांप्रमाणे या तंत्रज्ञानाला बॅटरी किंवा इलेक्ट्रॉनिक घटकांची गरज नसल्याने वनस्पतींचे निरीक्षण करण्याची ही एक सोपी आणि किफायतशीर पद्धत ठरू शकते. फायटो अलर्टचा मुख्य उद्देश वनस्पतींच्या आरोग्यातील संभाव्य बदल सहज ओळखता यावेत आणि शेतकऱ्यांना पिकांचे निरीक्षण लवकर करता यावे हा आहे.
टोमॅटो, कांदा आणि बटाटा या वनस्पतींवर केलेल्या प्राथमिक निरीक्षणांमध्ये चाचणीच्या परिस्थितीनुसार रंगांमध्ये आशादायक बदल दिसून आले आहेत. मात्र या तंत्रज्ञानाची विश्वासार्हता आणि परिणामकारकता निश्चित करण्यासाठी अद्याप अधिक संशोधन व चाचण्यांची गरज आहे. तरीही परवडणारे आणि सहज वापरता येणारे कृषी तंत्रज्ञान विकसित करण्याच्या दिशेने फायटो अलर्ट हा एक महत्त्वाचा प्रयत्न मानला जात आहे. वनस्पतींमधील अदृश्य संकेत दृश्य स्वरूपात समोर आणून संभाव्य पीकनुकसान कमी करणे, हीच फायटो अलर्टची संकल्पना आहे.
मार्गदर्शकांचे अभिनंदन
संस्थेचे अध्यक्ष राजेश मुनोत, संचालक सौरभ मुनोत, प्राचार्य डॉ. सागर मोरे, विभागप्रमुख डॉ. संदीप वेंडे आणि अविष्कार समन्वयक प्रा. विकास पाटील यांचे जयकुमार गोहिलला मार्गदर्शन लाभले.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply