इराणच्या इस्फाहान शहरातील भूमिगत युरेनियम संवर्धन प्रकल्पाची पाहणी करण्याची परवानगी आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्थेला मिळालेली नाही. त्यामुळे इराणच्या अणुकार्यक्रमाबाबत आंतरराष्ट्रीय पातळीवर चिंता वाढली आहे. मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर हा प्रश्न अधिक गंभीर झाला आहे.
१३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी समोर आलेल्या एका गोपनीय अहवालानुसार, या प्रकल्पाचे नेमके ठिकाण, त्याची सध्याची स्थिती आणि तिथे अणुसाहित्य आहे की नाही, याची माहिती संस्थेकडे उपलब्ध नाही. त्यामुळे इराणच्या अणुकार्यक्रमावर आंतरराष्ट्रीय देखरेख ठेवण्याच्या प्रयत्नांसमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.
इस्फाहानमधील भूमिगत प्रकल्पामुळे चिंता का वाढली?
इराणने जून २०२५ मध्ये इस्फाहान येथे इस्फाहान फ्युएल एनरिचमेंट प्लांट उभारण्याची माहिती संस्थेला दिली होती. या प्रकल्पाची प्राथमिक पाहणी करण्यासाठी संस्थेचे निरीक्षक १३ जून २०२५ रोजी भेट देणार होते. मात्र त्याच दिवशी इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणच्या अणुप्रकल्पांवर लष्करी कारवाई सुरू केल्याने ही पाहणी रद्द झाली. त्यानंतरही संस्थेला या प्रकल्पात प्रवेश मिळालेला नाही.
नव्या अहवालात प्रकल्पाचे अचूक स्थान, त्याची कार्यरत स्थिती आणि तिथे युरेनियम किंवा अन्य अणुसाहित्य आहे का, याबाबत कोणतीही खात्री देता येत नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
युरेनियम साठ्याबाबतही माहिती मिळेना
इराणच्या अणुकार्यक्रमातील सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे उच्च पातळीवर संवर्धित केलेल्या युरेनियमच्या साठ्याची पडताळणी होऊ शकत नाही. संस्थेच्या पूर्वीच्या आकडेवारीनुसार इराणकडे ६० टक्क्यांपर्यंत संवर्धित केलेले ४४०.९ किलो युरेनियम होते. हे प्रमाण अण्वस्त्रनिर्मितीसाठी आवश्यक असलेल्या सुमारे ९० टक्के संवर्धनाच्या पातळीजवळ आहे. मात्र जून २०२५ मधील हल्ल्यानंतर या साठ्याची नेमकी स्थिती आणि ठिकाण याची पडताळणी संस्थेला करता आलेली नाही. इस्फाहानमधील भूमिगत बोगद्यांमध्ये काही युरेनियम साठवले असण्याची शक्यता असल्याने संस्थेची चिंता अधिक वाढली आहे.
इराणने अणुप्रकल्पांच्या देखरेखीबाबत चर्चा पुढे नेणे शक्य नसल्याचे तेहरानने संस्थेला कळवले आहे. अमेरिकेच्या लष्करी धमक्यांचे कारण देत इराणने तपासणीला विरोध केला आहे. परिस्थिती सामान्य झाल्यानंतर आणि आवश्यक सुरक्षा अटी पूर्ण झाल्यानंतर तपासणी पुन्हा सुरू करण्याची तयारी इराणने दर्शवली आहे. मात्र संस्थेचे प्रमुख राफेल ग्रोसी यांनी निरीक्षकांना पुन्हा प्रवेश देण्यासाठी टप्प्याटप्प्याने उपाययोजना करण्याचे आवाहन केले आहे. संस्थेच्या मते, अणुसाहित्याची पडताळणी आणि नियमित तपासणी तातडीने सुरू होणे आवश्यक आहे. त्यामुळे इराण, अमेरिका आणि आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्था यांच्यातील संघर्ष आणखी वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply