३ नोव्हेंबर दिनविशेष: अमर्त्य सेन यांची जयंती आणि इतिहास

अमर्त्य सेन हे अर्थशास्त्र आणि तत्त्वज्ञान या दोन्ही क्षेत्रांत जागतिक कीर्तीचे भारतीय विचारवंत आहेत. त्यांचा जन्मदिवस आज आहे. कल्याणकारी अर्थशास्त्रावरील काम आणि दुष्काळ तसेच गरिबीची कारणे उलगडणाऱ्या संशोधनासाठी १९९८ मध्ये त्यांना अर्थशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.

गरिबी, दारिद्र्य आणि मानवी विकास मोजण्याच्या पद्धतींमध्ये त्यांनी महत्त्वाची भर घातली आहे. सामाजिक निवडीचा सिद्धांत आणि उपेक्षित घटकांच्या विकासाबाबत त्यांचे विचार जगभर महत्त्वाचे मानले जातात. भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान भारतरत्न यासह अनेक प्रतिष्ठित आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी त्यांना सन्मानित करण्यात आले आहे. आजही त्यांचे विचार आणि ग्रंथ जागतिक स्तरावर आर्थिक व सामाजिक धोरणांसाठी मार्गदर्शक ठरतात.

३ नोव्हेंबरच्या इतिहासातील महत्त्वाच्या घटना

१८१७ मध्ये कॅनडातील सर्वात जुनी चार्टर्ड बँक असलेल्या बँक ऑफ मॉन्ट्रियलची स्थापना झाली. १८३८ मध्ये टाइम्स ऑफ इंडिया हे वृत्तपत्र मुंबईत द बॉम्बे टाइम्स अँड जनरल ऑफ कॉमर्स या नावाने प्रथम प्रकाशित झाले. १९०३ मध्ये पनामा कोलंबियापासून स्वतंत्र झाला, तर १९११ मध्ये शेवरलेटने फोर्ड मॉडेल टीच्या स्पर्धेत वाहन बाजारात प्रवेश केला. १९१३ मध्ये अमेरिकेत आयकर लागू झाला आणि १९१८ मध्ये पोलंड रशियापासून स्वतंत्र झाला.

१९३६ मध्ये फ्रँकलिन डी. रुझवेल्ट अमेरिकेचे ३२ वे राष्ट्राध्यक्ष म्हणून निवडून आले. १९४४ मध्ये पुण्यात भारतीय संगीत संवर्धन मंडळातर्फे अखिल भारतीय संगीत परिषद आयोजित करण्यात आली, तर १९४६ मध्ये जपानचे संविधान सम्राटाच्या संमतीने स्वीकारले गेले. १९५७ मध्ये रशियाच्या स्पुटनिक-२ मधून गेलेली लायका ही कुत्री अंतराळभ्रमण करणारी पहिली सजीव ठरली, मात्र प्रक्षेपणानंतर काही तासांतच ती मृत्यूमुखी पडली. १९८८ मध्ये श्रीलंकेतून आलेल्या भाडोत्री तमिळ सैनिकांनी मालदीववर हल्ला केला; तेथील सरकारच्या विनंतीवरून भारतीय सैन्याने तो मोडून काढला. २०१४ मध्ये वन वर्ल्ड ट्रेड सेंटर अधिकृतपणे उघडले.

आज जन्मलेले आणि काळाच्या पडद्याआड गेलेले

३ नोव्हेंबर रोजी जन्मलेल्यांमध्ये अंबर संस्थानचे राजा सवाई जयसिंग (दुसरे) (१६८८), अॅडिडासचे संस्थापक एडॉल्फ डॅस्लर (१९००), दादासाहेब फाळके पुरस्कार विजेते रंगमंच आणि चित्रपट कलावंत पृथ्वीराज कपूर (१९०१), स्वतंत्रसैनिक अन्नपूर्णा महाराणा (१९१७), अमेरिकन अभिनेते चार्ल्स ब्रॉन्सन (१९२१) आणि लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल जोडीतील संगीतकार लक्ष्मीकांत शांताराम कुडाळकर (१९३७) यांचा समावेश आहे. याच दिवशी शाहीर अनंत फांदी (१८१९), बांगलादेशाचे पहिले पंतप्रधान ताजुद्दीन अहमद (१९७५), चरित्र अभिनेते मनमोहन कृष्ण (१९९०), हिंदी अभिनेते प्रेम नाथ (१९९२) आणि बॅटमॅनचे निर्माते बॉब केन (१९९८) यांचे निधन झाले.

स्रोत: मूळ बातमी